Ocenianie zachowania. Poradnik dla szkół i nauczycieli

Publikacja uwzględnia zmiany w przepisach obowiązujące od 1 września 2026 roku, w tym nowe obszary oceniania zachowania. Wyjaśnia nie tylko, co zmieniło się w prawie, ale przede wszystkim – co te zmiany oznaczają dla szkół, wychowawców, uczniów i rodziców.

To konkretne narzędzie pracy szkoły i wychowawcy.

• omówienie nowych przepisów dotyczących oceniania zachowania;
• wyjaśnienie, czym jest – a czym nie jest – ocena zachowania;
• praktyczną interpretację nowych obszarów oceniania obowiązujących od 1 września 2026 r.;
• sposoby tworzenia jasnych, obserwowalnych i rozwojowych kryteriów oceniania;
• przykłady operacjonalizacji kryteriów i ich stopniowania od oceny nagannej do wzorowej;
• różne modele budowania szkolnego systemu kryteriów, m.in. w oparciu o wartości, rozwój ucznia i kompetencje społeczne;
• wskazówki dotyczące samooceny ucznia, oceny koleżeńskiej oraz opinii nauczycieli;
• omówienie oceniania zachowania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz związku oceny zachowania z oceną funkcjonalną;
• odpowiedzi na trudne pytania: co z zachowaniem ucznia poza szkołą i w internecie, nieprzygotowaniem do zajęć, telefonami, strojem, wolontariatem, konkursami czy reprezentowaniem szkoły;
• omówienie warunków i trybu uzyskania oceny wyższej niż przewidywana oraz możliwości zakwestionowania ustalonej oceny;
• wskazówki dotyczące tworzenia zgodnych z prawem zapisów statutowych i przykładowe zapisy;
• przykładowe kryteria, rubryki, arkusze obserwacji, formularze samooceny, listy kontrolne i inne gotowe rozwiązania do wykorzystania w szkole.

Poradnik został napisany z myślą o dyrektorach, wychowawcach, nauczycielach i zespołach pracujących nad zmianami w statutach szkół.

Jego szczególną wartością jest połączenie prawa oświatowego, wiedzy pedagogicznej i psychologicznej oraz praktyki szkolnej. Dzięki temu nie tylko pomaga przygotować szkołę do zmian od 1 września 2026 roku, ale także daje okazję do przemyślenia całego szkolnego systemu oceniania zachowania.

Czym jest, a czym nie jest ocena zachowania?

• Definicja oceniania zachowania
  • Zasady współżycia społecznego
  • Normy etyczne
  • Obowiązki określone w statucie szkoły
• Cele oceniania zachowania
• Ocena zachowania a ocenianie osiągnięć edukacyjnych
• Czym jest ocena klasyfikacyjna zachowania?
• Ocena klasyfikacyjna zachowania: skala ocen, ocena opisowa
• Co z ocenianiem bieżącym zachowania?
  • Czy szkoła może stosować oceny bieżące zachowania?
• Podsumowanie

Kryteria oceniania zachowania

• Obszary oceniania zachowania
• Obszary z rozporządzenia ... i co dalej?
• Trzy filary kryteriów oceniania zachowania
• Kryteria oceniania zachowania jako wizytówka szkoły
• Jak stopniować kryteria?
• Modele stopniowania kryteriów
  • Model „Latarnia zachowania”
  • Model „Kręgi odpowiedzialności”
  • Model „Droga do dorosłości”
  • Model „Od reakcji do refleksji”
  • Modele oparte na taksonomii celów edukacyjnych
  • Model „Droga do samodzielności”
• Podsumowanie

Kto ocenia zachowanie?

• Rola wychowawcy
• Opinia nauczycieli
• Opinia uczniów klasy
• Samoocena ucznia
• Dlaczego wychowawca nie ustala średniej z opinii?
• Podsumowanie

Ocenianie zachowania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

• Regulacje prawne dotyczące oceniania zachowania uczniów z SPE
• Reagowanie zamiast oceniania i karania
• Współpraca z rodzicami
• Spójność działań nauczycieli
• Najważniejsze zasady w ocenianiu zachowania uczniów z SPE
• Jak różne specjalne potrzeby edukacyjne mogą wpływać na zachowanie ucznia?
  • ADHD
  • Spektrum autyzmu
  • Zaburzenia lękowe
  • Zaburzenia komunikacji
  • Kryzysy psychiczne
  • Niepełnosprawność ruchowa
  • Uczniowie z doświadczeniem migracji
• Ocena funkcjonalna a ocena zachowania ucznia
• Podsumowanie

Ocenianie zachowania w statucie szkoły

• Dlaczego statut jest tak ważny?
• Co statut musi zawierać?
  • Kryteria oceniania zachowania
  • Sposób ustalania oceny zachowania
  • Warunki i tryb otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania
  • Sposób informowania uczniów i rodziców o procesie oceniania zachowania
• Co statut może zawierać?
  • Szczegółowe opisy kryteriów
  • Organizacja procesu oceniania
  • Narzędzia wspierające ocenianie
  • Rozwiązania wspierające funkcję wychowawczą
• Czego statut nie powinien zawierać?
  • Automatyczne przeliczniki
  • Automatyczne bonusy
  • Ocenianie cech zamiast zachowań
  • Ocenianie poglądów i życia prywatnego
  • Przerzucanie odpowiedzialności za ocenę
  • Powielanie przepisów prawa
• Podsumowanie

Narzędzia sztucznej inteligencji

• Przydatne prompty

Przykładowe zapisy statutowe